Beschikbaarheid in perspectief
De beschikbaarheid van geneesmiddelen, medische hulpmiddelen en lichaamsmaterialen — zoals bloedproducten, weefsels en organen voor donatie — staat de afgelopen jaren onder druk. Het evalueren van ingezet beleid is van belang om beschikbaarheid van deze productgroepen verder te kunnen verbeteren.
In opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) voerde Gupta Strategists een evaluatie uit van de doeltreffendheid en doelmatigheid van ongeveer dertig beleidsinstrumenten ingezet door de directie Geneesmiddelen en Medische Technologie in de periode 2017–2023. De onderzochte beleidsinstrumenten varieerden van wet- en regelgeving tot overlegstructuren, subsidies en internationale samenwerking.
Bevindingen per productgroep
Bij geneesmiddelen is beschikbaarheid al jaren een complex probleem in een krachtenveld van individuele belangen. Prijsdruk komt betaalbaarheid ten goede, maar brengt risico’s met zich mee, zoals marktverlatingen. De complexe dynamiek vraagt om meer regie van VWS.
Bij medische hulpmiddelen ligt de uitdaging in de balans tussen beschikbaarheid enerzijds en kwaliteit en veiligheid anderzijds. Twee basale inzichten ontbreken nog: welke hulpmiddelen zijn kritiek op basis van medische noodzaak, en welke zijn kwetsbaar vanwege historische tekorten of monopolies? Deze inzichten zijn noodzakelijk om meldingen en signalen goed te prioriteren en gericht te handelen.
Bij lichaamsmaterialen vraagt toekomstbestendige beschikbaarheid specifieke aandacht voor de diversiteit in het stamceldonorregister, de internationale afhankelijkheid van bloedplasma en een verstandige inzet van subsidies en wervingscampagnes.
Overkoepelend valt op dat beleid structureel wordt ingevoerd zonder vooraf concrete doelstellingen en meetcriteria vast te leggen. Dat maakt het achteraf lastig om te beoordelen of een instrument echt heeft gewerkt, en daarmee ook om ervan te leren.
Overkoepelende aanbevelingen
1. Creëer de juiste prikkels in de keten, bijvoorbeeld door de voorraadverplichting verder te differentiëren, de Wgp-GVS-preferentiebeleiddriehoek samenhangend te herzien en beschikbaarheidscriteria te verkennen naast prijs bij de inkoop van kritieke geneesmiddelen, in lijn met de voorgestelde Critical Medicines Act.
2. Richt een effectieve structuur in om met 'the whole system in the room' op bestuurlijk, strategisch, tactisch en operationeel niveau problemen in beschikbaarheid aan te pakken, met duidelijke verantwoordelijkheden en mandaat per gremium.
3. Borg een tijdige en bruikbare informatievoorziening, bijvoorbeeld door één centraal meldpunt in te richten en data uit de gehele keten samen te brengen via een trusted third party.
4. Monitor en evalueer beleid om te blijven leren van de (neven)effecten van beleidsinstrumenten: stel SMART-doelen vooraf vast, werk een monitoring- en evaluatieplan uit vóórdat beleid wordt ingevoerd en toets nieuw beleid via een pilot.
Benieuwd naar onze specifieke bevindingen per productgroep en de bijbehorende aanbevelingen? Lees hier het volledige rapport.
Vragen? Neem gerust contact op met Niels Hagenaars.